Basiskennis
CGRP (calcitonine-gen-gerelateerd peptide): wat het is, de receptor, het verband met migraine en de CGRP-remmers in de registers van de FDA
CGRP, het calcitonine-gen-gerelateerd peptide (calcitonin gene-related peptide), is een neuropeptide van 37 aminozuren. Zenuwcellen maken het uit hetzelfde gen als het hormoon calcitonine, en MeSH beschrijft het als een krachtige lichaamseigen vaatverwijder. Op deze pagina lees je hoe één gen zowel calcitonine als CGRP oplevert, waarin alfa- en bèta-CGRP verschillen, hoe de tweedelige receptor werkt, wat het vroege onderzoek vond over CGRP en migraine en welke acht CGRP-remmers – antistoffen en gepanten – in de registers van de Amerikaanse geneesmiddelenautoriteit FDA staan, met wat elke bijsluiter zegt dat het middel blokkeert. Alle gegevens komen uit UniProt, PubChem, MeSH, PubMed of de databanken en productinformatie van de FDA.
Wat CGRP is
MeSH, de trefwoordenindex van de Amerikaanse National Library of Medicine, beschrijft het calcitonine-gen-gerelateerd peptide als een peptide van 37 aminozuren dat ontstaat door alternatieve splicing: een andere verwerking van het boodschapper-RNA van het calcitoninegen. Het komt voor in de hersenen, de darm, de zenuwen rond de bloedvaten en andere weefsels, werkt zowel via de bloedsomloop als als signaalstof tussen zenuwcellen en is volgens MeSH vooral een krachtige lichaamseigen vaatverwijder. CGRP hoort daarmee bij de neuropeptiden.
Het werd via het gen ontdekt, nog voordat iemand het peptide zelf had geïsoleerd. In 1982 meldden Amara en collega’s in Nature dat het RNA van het calcitoninegen op twee manieren wordt verwerkt: het ene boodschapper-RNA codeert voor het schildklierhormoon calcitonine, het andere voor een voorspeld product dat zij calcitonin gene-related peptide noemden; het eerste overheerste in de schildklier, het tweede in de hypothalamus (PMID 6283379). Een jaar later meldden Rosenfeld en collega’s dat zenuwweefsel het nieuwe peptide maakt en leidden zij uit de ligging van de CGRP-producerende cellen in de hersenen mogelijke rollen af bij pijngeleiding, eetgedrag en het autonome en hormonale stelsel (PMID 6346105). Bronnen: MeSH D015740; UniProt P06881; PubMed 6283379 en 6346105. Geraadpleegd op 12 november 2026.
Alfa-CGRP en bèta-CGRP: twee genen, één bouwplan
De mens maakt twee vormen. Beide worden uit een langere voorloper geknipt nadat een signaalsequentie en een propeptide zijn verwijderd, beide tellen 37 aminozuren, en UniProt geeft voor beide dezelfde bouw: een ring die wordt gesloten door een brug tussen de cysteïnes op positie 2 en 7, en een fenylalanine aan het eind met een amidegroep.
- Alfa-CGRP (CGRP1) – gen CALCA, het calcitoninegen zelf; posities 83–119 van een voorloper van 128 aminozuren; sequentie ACDTATCVTHRLAGLLSRSGGVVKNNFVPTNVGSKAF.
- Bèta-CGRP (CGRP2) – een eigen gen, CALCB; posities 82–118 van een voorloper van 127 aminozuren; sequentie ACNTATCVTHRLAGLLSRSGGMVKSNFVPTNVGSKAF.
- Naast elkaar gelegd verschillen de twee menselijke sequenties op drie posities: 3 (aspartaat bij alfa, asparagine bij bèta), 22 (valine of methionine) en 25 (asparagine of serine). UniProt geeft voor beide dezelfde vaatverwijdende werking en dezelfde receptor; als vindplaats noemt het voor beide het ruggenmerg en voor bèta-CGRP daarnaast de hypofyse en de thalamus. PubChem geeft voor menselijk alfa-CGRP de brutoformule C163H269N51O49S2 en een molmassa van 3791,3 (CID 16132372). Bronnen: UniProt P06881 en P10092 (vergelijking van de sequenties door ons); PubChem CID 16132372. Geraadpleegd op 12 november 2026.
De CGRP-receptor: één eiwit, drie partners
De CGRP-receptor is een tweetal. Volgens MeSH ontstaat hij wanneer de calcitoninereceptorachtige receptor (CALCRL, 461 aminozuren) zich verbindt met receptor activity-modifying protein 1 (RAMP1); CGRP-receptoren zitten zowel in de hersenen en het ruggenmerg als in de rest van het lichaam. Welke partner erbij komt, bepaalt waarop de receptor reageert. In 1998 toonden McLatchie en collega’s aan dat CALCRL als CGRP-receptor werkt wanneer RAMP1 hem naar het celoppervlak brengt, en als receptor voor het verwante peptide adrenomedulline wanneer RAMP2 dat doet (PMID 9620797). Volgens UniProt activeert de receptor daarna in de cel de cAMP-route.
- CALCRL + RAMP1 – reageert op CGRP (alfa en bèta): de CGRP-receptor. Volgens UniProt heeft CALCRL RAMP1 nodig om het celoppervlak te bereiken.
- CALCRL + RAMP2 – reageert op adrenomedulline: hetzelfde receptoreiwit met een andere partner beantwoordt een ander peptide.
- CALCRL + RAMP3 – een tweede adrenomedullinereceptor.
- CALCR + RAMP1 (AMYR1) – reageert op amyline en alfa-CGRP: een complex op basis van de calcitoninereceptor dat alfa-CGRP volgens UniProt ook kan binden en activeren.
- Die overlap verklaart waarom CGRP, calcitonine, amyline en adrenomedulline als één familie worden onderzocht: ze delen receptoronderdelen. Onze pagina over calcitonine beschrijft de kant van de calcitoninereceptor. MeSH beschrijft adrenomedulline als een peptide van 52 aminozuren en een krachtige vaatverwijder, voor het eerst geïsoleerd uit het bijniermerg. Bronnen: MeSH D018015, D058286, D058262 en D053607; UniProt Q16602, O60894, O60895, P06881; PubMed 9620797. Geraadpleegd op 12 november 2026.
Wat CGRP doet: bloedvaten, zenuwen en de bevinding bij migraine
Drie onderzoekslijnen bepalen het beeld:
- Bloedvaten: in 1985 meldden Brain en collega’s in Nature dat CGRP de vaten sterk verwijdt. Zeer kleine hoeveelheden verhoogden bij konijnen de doorbloeding van de huid, gaven op menselijke huid een aanhoudende plaatselijke roodheid en ontspanden strips van rattenaorta via een mechanisme waarvoor de binnenwand van het vat nodig was (PMID 3917554). Volgens UniProt verwijdt CGRP de kransslagaders, de hersenvaten en de vaten van de grote circulatie.
- Zenuwen: UniProt stelt dat het ruime voorkomen in hersenen en ruggenmerg wijst op een rol als neurotransmitter of neuromodulator, en MeSH rekent de stoffen die de CGRP-receptor blokkeren tot middelen die de pijngeleiding via CGRP-receptoren remmen. CGRP wordt vaak samen onderzocht met substance P, een ander peptide van de gevoelszenuwen.
- Migraine: in 1990 maten Goadsby, Edvinsson en Ekman tijdens migraineaanvallen vier vaatactieve peptiden in het bloed. CGRP was duidelijk verhoogd in bloed uit de uitwendige halsader, die het bloed uit het hoofd afvoert, maar niet in bloed uit de arm – sterker bij migraine met aura dan zonder –, terwijl neuropeptide Y, vasoactief intestinaal peptide en substance P gelijk bleven (PMID 1699472). De auteurs schreven dat de bevinding van belang kon zijn voor hoe migraine ontstaat; de geneesmiddelen hieronder volgden bijna drie decennia later. Bronnen: PubMed 3917554 en 1699472 (samenvattingen); UniProt P06881; MeSH D000077221. Geraadpleegd op 12 november 2026.
CGRP in de registers van de FDA: antistoffen en gepanten
Drugs@FDA bevat bij een zoekopdracht op werkzame stof op 12 november 2026 acht merkgeneesmiddelen die op de CGRP-route aangrijpen, alle voor het eerst goedgekeurd tussen 2018 en 2023. Er zijn twee soorten. Vier zijn monoklonale antistoffen, grote eiwitten met een vergunning als biologisch geneesmiddel; volgens de bijsluiter bindt één ervan de CGRP-receptor en binden drie het CGRP-peptide zelf, zodat het de receptor niet bereikt. Vier zijn kleine moleculen waarvan de naam eindigt op ‘-gepant’; elke bijsluiter noemt het middel een CGRP-receptorantagonist. Geen van de acht is zelf een peptidehormoon.
De indicaties verschillen: de antistoffen en atogepant zijn bedoeld om migraine te voorkomen, ubrogepant en zavegepant om een aanval te behandelen en uitdrukkelijk niet ter voorkoming, rimegepant voor beide. Galcanezumab is daarnaast geïndiceerd bij episodische clusterhoofdpijn. PubChem geeft voor rimegepant een molmassa van 534,6, voor ubrogepant 549,5 en voor atogepant 603,5, telkens minder dan een zesde van de 3791,3 van CGRP. Deze pagina geeft weer wat de Amerikaanse bijsluiters zeggen; ze vergelijkt niet hoe goed de middelen werken en beschrijft de situatie in de Verenigde Staten, niet de toelating in Nederland, België of de EU.
Bronnen: Drugs@FDA via openFDA, zoekopdracht op werkzame stof (datum van eerste goedkeuring; gegevens bijgewerkt op 10 november 2026); actuele Amerikaanse productinformatie, rubrieken 1, 11 en 12.1, van Aimovig (juli 2026), Ajovy, Emgality en Vyepti (juni 2026), Ubrelvy (september 2026), Nurtec ODT (april 2026), Qulipta (september 2025) en Zavzpret (december 2025); PubChem CID 51049968, 68748835 en 72163100. Geraadpleegd op 12 november 2026. Doseringen nemen we bewust niet over; goedgekeurde geneesmiddelen die zelf peptiden zijn, staan op onze pagina over door de FDA goedgekeurde peptiden.
Medibact maakt en verkoopt geen peptiden. Wij leveren bacteriostatisch water van USP-kwaliteit, gemaakt in de VS, uitsluitend voor onderzoeksdoeleinden, en publiceren naslagmateriaal zoals deze pagina.
CGRP-remmers in de registers van de FDA
| Product | Aanvraag en goedkeuring | Wat het blokkeert (bijsluiter) | Indicatie (bijsluiter) |
|---|---|---|---|
| Aimovig (erenumab) | BLA 761077, 2018 | Antistof tegen de CGRP-receptor | Voorkomen van migraine bij volwassenen. |
| Ajovy (fremanezumab) | BLA 761089, 2018 | Antistof tegen het CGRP-peptide zelf | Voorkomen van migraine bij volwassenen, en van episodische migraine bij bepaalde 6- tot 17-jarigen die de bijsluiter noemt. |
| Emgality (galcanezumab) | BLA 761063, 2018 | Antistof tegen het CGRP-peptide zelf | Voorkomen van migraine bij volwassenen; behandeling van episodische clusterhoofdpijn bij volwassenen. |
| Vyepti (eptinezumab) | BLA 761119, 2020 | Antistof tegen het CGRP-peptide zelf | Voorkomen van migraine bij volwassenen. |
| Ubrelvy (ubrogepant) | NDA 211765, 2019 | Kleinmoleculaire CGRP-receptorantagonist | Behandeling van een migraineaanval met of zonder aura bij volwassenen; niet ter voorkoming. |
| Nurtec ODT (rimegepant) | NDA 212728, 2020 | Kleinmoleculaire CGRP-receptorantagonist | Behandeling van een migraineaanval met of zonder aura en voorkomen van episodische migraine bij volwassenen. |
| Qulipta (atogepant) | NDA 215206, 2021 | Kleinmoleculaire CGRP-receptorantagonist | Voorkomen van migraine bij volwassenen. |
| Zavzpret (zavegepant) | NDA 216386, 2023 | Kleinmoleculaire CGRP-receptorantagonist | Behandeling van een migraineaanval met of zonder aura bij volwassenen; niet ter voorkoming. |
Bron: Drugs@FDA via openFDA en de actuele Amerikaanse bijsluiter van elk product, geraadpleegd op 12 november 2026. Dit is de situatie in de Verenigde Staten, geen uitspraak over de toelating in Nederland, België of de EU.
Wat is CGRP?
CGRP, het calcitonine-gen-gerelateerd peptide, is een neuropeptide van 37 aminozuren. MeSH beschrijft het als een peptide dat ontstaat door een andere verwerking van het boodschapper-RNA van het calcitoninegen, dat voorkomt in hersenen, darm, de zenuwen rond de bloedvaten en andere weefsels, dat via de bloedsomloop en als zenuwsignaal werkt en dat vooral een krachtige lichaamseigen vaatverwijder is.
Wat doet CGRP in het lichaam?
Volgens UniProt verwijdt CGRP verschillende bloedvaten, waaronder de kransslagaders, de hersenvaten en de vaten van de grote circulatie, via de receptor CALCRL-RAMP1; het ruime voorkomen in hersenen en ruggenmerg wijst op een rol als neurotransmitter of neuromodulator. Bij de eerste beschrijving in 1983 dachten de auteurs aan rollen bij pijn, eetgedrag en het autonome en hormonale stelsel (PubMed 6346105).
Wat is het verband tussen CGRP en calcitonine?
Ze komen uit hetzelfde gen, CALCA. In 1982 toonden Amara en collega’s aan dat het RNA van dit gen op twee manieren wordt verwerkt: het ene boodschapper-RNA codeert voor het schildklierhormoon calcitonine, het andere voor een voorspeld peptide dat zij calcitonin gene-related peptide noemden; in de schildklier overheerste het eerste, in de hypothalamus het tweede (PubMed 6283379). De twee peptiden delen receptoronderdelen, maar hebben verschillende taken.
Wat is het verschil tussen alfa-CGRP en bèta-CGRP?
Ze komen uit twee verschillende genen: alfa-CGRP uit CALCA, het calcitoninegen, bèta-CGRP uit CALCB. Beide tellen 37 aminozuren, met dezelfde ring tussen positie 2 en 7 en hetzelfde geamideerde uiteinde; de menselijke sequenties verschillen op drie posities (3, 22 en 25). UniProt geeft voor beide dezelfde vaatverwijdende werking via dezelfde receptor.
Wat is de CGRP-receptor?
Een tweetal eiwitten: de calcitoninereceptorachtige receptor (CALCRL) en receptor activity-modifying protein 1 (RAMP1). In 1998 toonden McLatchie en collega’s aan dat CALCRL met RAMP1 als CGRP-receptor werkt en met RAMP2 als receptor voor het verwante peptide adrenomedulline (PubMed 9620797). Volgens UniProt activeert de receptor in de cel de cAMP-route.
Wat heeft CGRP met migraine te maken?
Een belangrijke vroege bevinding komt uit een studie van Goadsby, Edvinsson en Ekman uit 1990: zij maten tijdens migraineaanvallen vier vaatactieve peptiden in het bloed. CGRP was duidelijk verhoogd in bloed uit de uitwendige halsader, die het bloed uit het hoofd afvoert, maar niet in bloed uit de arm, en de drie andere peptiden bleven gelijk (PubMed 1699472). De sinds 2018 goedgekeurde geneesmiddelen die CGRP of de receptor blokkeren, zijn volgens hun bijsluiters allemaal voor migraine geïndiceerd.
Wat zijn CGRP-remmers?
Zo heten de geneesmiddelen die de CGRP-route blokkeren. In de registers van de FDA staan twee soorten: vier monoklonale antistoffen (erenumab, fremanezumab, galcanezumab en eptinezumab) en vier kleinmoleculaire receptorantagonisten, de gepanten (ubrogepant, rimegepant, atogepant en zavegepant). Hun bijsluiters noemen elk middel een CGRP-antagonist of CGRP-receptorantagonist. Geen ervan is zelf een peptidehormoon.
Werken alle CGRP-remmers op dezelfde manier?
Nee. Volgens de bijsluiters bindt erenumab de CGRP-receptor, terwijl fremanezumab, galcanezumab en eptinezumab het CGRP-peptide zelf binden en van de receptor weghouden; de vier kleine moleculen blokkeren de receptor. Ook de indicaties verschillen: sommige ter voorkoming, sommige voor een aanval, één voor beide en één ook voor episodische clusterhoofdpijn. Deze pagina geeft de Amerikaanse bijsluiters weer; het kiezen of vergelijken van een behandeling hoort bij de arts.
Wat is adrenomedulline?
Een verwant peptide van 52 aminozuren dat MeSH beschrijft als een krachtige vaatverwijder, voor het eerst geïsoleerd uit het bijniermerg. Het gebruikt hetzelfde receptoreiwit als CGRP, CALCRL, maar met een andere partner: volgens UniProt vormt CALCRL met RAMP2 of RAMP3 de adrenomedullinereceptoren en met RAMP1 de CGRP-receptor.
Is dit medisch advies?
Nee. Deze pagina legt op basis van openbare wetenschappelijke en officiële bronnen uit wat CGRP is. Ze geeft geen dosis, schema of aanbeveling en vergelijkt niet hoe goed geneesmiddelen werken; wie hoofdpijn heeft of een hier genoemd middel gebruikt, volgt de eigen arts en de bijsluiter. Peptiden die voor onderzoek worden verkocht, dragen de vermelding ‘uitsluitend voor onderzoek, niet voor gebruik bij mensen’. Medibact levert bacteriostatisch water van USP-kwaliteit, gemaakt in de VS, en is niet verbonden aan een fabrikant van de hier genoemde producten.
Uitsluitend ter informatie — geen medisch advies. Deze pagina vat informatie samen uit gepubliceerd onderzoek en uit de vakdiscussie, voor educatieve doeleinden. Ze is geen medisch advies en geen aanbeveling om welke stof dan ook te gebruiken. Genoemde hoeveelheden, schema’s of combinaties zijn voorbeelden van wat is gerapporteerd, geen instructies voor u. Veel van de hier beschreven peptiden zijn onderzoeksstoffen die voor de besproken toepassingen niet zijn geregistreerd, en hun status verschilt per land. Effecten, risico’s en juridische status variëren, net als individuele omstandigheden en resultaten. Raadpleeg een gekwalificeerde, bevoegde zorgverlener voordat u een beslissing neemt. Gebruik deze inhoud niet om uzelf te diagnosticeren, te behandelen of te doseren.