Basiskennis
Bradykinine: het peptide van negen aminozuren achter zwelling en pijn, zijn twee receptoren en de geneesmiddelen die het blokkeren
Bradykinine is een peptide van negen aminozuren dat uit een bloedeiwit, kininogeen, wordt geknipt. Het verwijdt kleine bloedvaten, maakt ze doorlaatbaarder, geeft een pijnsignaal en wordt onder meer door het enzym ACE afgebroken. Deze pagina laat zien waar het molecuul vandaan komt, hoe het samenhangt met zijn naaste verwant kallidine, via welke twee receptoren het werkt, hoe het wordt uitgeschakeld, wat het te maken heeft met erfelijk angio-oedeem en welke geneesmiddelen in de registers van de Amerikaanse geneesmiddelenautoriteit FDA op deze route ingrijpen. Alle gegevens komen uit UniProt, PubChem, MeSH of de databanken en bijsluiters van de FDA.
Wat bradykinine is
MeSH, de trefwoordenlijst van de Amerikaanse National Library of Medicine, omschrijft bradykinine als een boodschapperstof van negen aminozuren (een nonapeptide) die kleine slagaders krachtig maar kortstondig verwijdt en haarvaten doorlaatbaarder maakt. Beschadigd weefsel geeft het af als pijnsignaal, mestcellen tijdens een astma-aanval en de darmwand eveneens, en mogelijk werkt het ook als neurotransmitter. Daarom rekent MeSH het tot de neuropeptiden. Bradykinine hoort bij de kininen, die MeSH autacoïden noemt: stoffen die plaatselijk werken, dicht bij de plek waar ze ontstaan, en daar pijn, vaatverwijding, lekkende vaten en de aanmaak van prostaglandinen veroorzaken.
De volgorde luidt RPPGFSPFR: arginine, proline, proline, glycine, fenylalanine, serine, proline, fenylalanine, arginine. Het is een rechte keten zonder ring. PubChem geeft als brutoformule C50H73N15O11 en een molecuulmassa van 1060,2 (CID 439201).
Waar het vandaan komt: kininogeen en de kallikreïnen
Bradykinine wordt niet los aangemaakt. Het zit midden in een bloedeiwit van 644 aminozuren, kininogeen-1 (gen KNG1), en enzymen die kallikreïnen heten knippen het eruit. UniProt deelt het eiwit zo in:
- Signaalpeptide (1–18, 18 aminozuren): leidt de voorloper de cel uit en wordt als eerste verwijderd; zie onze pagina over het signaalpeptide.
- Zware keten (19–380, 362 aminozuren): de voorkant van kininogeen, vóór het kininedeel.
- T-kinine (376–389, 14 aminozuren): ISLMKRPPGFSPFR; UniProt vermeldt het bij sommige kwaadaardige eierstok-, darm- en borsttumoren, niet bij goedaardige.
- Lysyl-bradykinine, ook kallidine (380–389, 10 aminozuren): KRPPGFSPFR, bradykinine met één extra lysine vooraan, vrijgemaakt door weefselkallikreïne.
- Bradykinine (381–389, 9 aminozuren): RPPGFSPFR, vrijgemaakt door plasmakallikreïne uit hoogmoleculair kininogeen.
- Lichte keten (390–644, 255 aminozuren): de achterkant, die na het uitknippen van het kinine via een disulfidebrug aan de zware keten vast blijft zitten.
- De drie kininen overlappen: T-kinine bevat kallidine, en kallidine bevat bradykinine. Welke vrijkomt, hangt af van het enzym. MeSH omschrijft kallidine als een homoloog van bradykinine van tien aminozuren en vermeldt dat bradykinine in het bloed uit kallidine kan ontstaan. PubChem geeft voor kallidine C56H85N17O12 en 1188,4 (CID 5311111).
- Het systeem hangt samen met de bloedstolling: volgens UniProt activeren plasmakallikreïne en factor XII elkaar, en houdt hoogmoleculair kininogeen prekallikreïne en factor XI naast factor XII. Op die keten – factor XII, kallikreïne, bradykinine – grijpen alle geneesmiddelen in de lijst over erfelijk angio-oedeem verderop in. Bronnen: UniProt P01042 (KNG1), P03952 (KLKB1) en P06870 (KLK1); MeSH D001920, D007609, D007705 en D016234; PubChem CID 439201 en 5311111. Geraadpleegd op 5 november 2026.
Wat bradykinine doet
UniProt beschrijft bradykinine als een krachtige vaatverwijder en somt de effecten op: het laat glad spierweefsel samentrekken, verlaagt de bloeddruk, verhoogt de uitscheiding van zout en water via de nieren, verlaagt de bloedsuiker en is een bemiddelaar van ontsteking. In die rol maakt het vaten doorlaatbaarder, prikkelt het de pijngevoelige zenuwuiteinden (nociceptoren) en zet het andere ontstekingsstoffen vrij, zoals prostaglandinen. UniProt vermeldt ook een beschermend effect op het hart, rechtstreeks en via de ontspannende factor uit de vaatwand.
Dat alles speelt zich af dicht bij de plek van aanmaak: MeSH omschrijft kininen als plaatselijk werkend en de werking van bradykinine als kortstondig. Bronnen: UniProt P01042; MeSH D001920 en D007705. Geraadpleegd op 5 november 2026.
Hoe bradykinine wordt uitgeschakeld: ACE en de kininasen
Volgens UniProt maakt het angiotensineconverterend enzym (ACE) bradykinine onwerkzaam door de laatste twee aminozuren, Arg-Phe, eraf te halen. Het is hetzelfde enzym dat angiotensine I omzet in angiotensine II; UniProt noemt bradykinine en enkefalinen bij de andere hormonen die het inkort. De Amerikaanse bijsluiter van lisinopril, een ACE-remmer, stelt dat ACE identiek is aan kininase, een enzym dat bradykinine afbreekt, en de waarschuwingen beschrijven angio-oedeem – zwelling van gezicht, lippen, tong, keel of darm – bij patiënten die ACE-remmers gebruiken.
Deze pagina past die waarschuwingen niet toe op een individuele persoon. Wie een bloeddrukverlager gebruikt, bespreekt vragen over bijwerkingen met de eigen arts en leest de bijsluiter. Bronnen: UniProt P01042 en P12821 (ACE); huidige Amerikaanse bijsluiter van lisinopril (werkingsmechanisme; waarschuwingen); MeSH D000799. Geraadpleegd op 5 november 2026.
Bradykinine en erfelijk angio-oedeem: wat de FDA-registers laten zien
MeSH omschrijft erfelijk angio-oedeem als een aangeboren aandoening met zwellingen onder de huid en onder het slijmvlies van luchtwegen en maag-darmkanaal. De bijsluiter van Firazyr stelt dat het ontstaat door het ontbreken of slecht werken van C1-esteraseremmer, een sleutelregelaar van de cascade van factor XII en kallikreïne die tot de aanmaak van bradykinine leidt, en dat bradykinine vermoedelijk de plaatselijke zwelling, ontsteking en pijn van een aanval veroorzaakt. De geneesmiddelen in Drugs@FDA voor deze aandoening grijpen elk in op één stap van die cascade: op factor XII, op kallikreïne of de voorloper ervan, of op de B2-receptor. Vermeld is het goedkeuringsjaar van de oorspronkelijke aanvraag volgens Drugs@FDA:
- Kalbitor (ecallantide), BLA 125277, 2009: remt plasmakallikreïne, zodat er minder bradykinine uit kininogeen vrijkomt; een eiwit van 60 aminozuren, gemaakt in gist, voor acute aanvallen vanaf 12 jaar.
- Firazyr (icatibant), NDA 022150, 2011: blokkeert de B2-receptor zelf; een synthetisch decapeptide met vijf niet-proteïnogene aminozuren, voor acute aanvallen bij volwassenen. Generieke icatibant-injecties staan geregistreerd vanaf 2019.
- Takhzyro (lanadelumab), BLA 761090, 2018: een monoklonaal antilichaam tegen plasmakallikreïne, om aanvallen te voorkomen vanaf 2 jaar.
- Orladeyo (berotralstat), NDA 214094, 2020: een kleinmoleculaire kallikreïneremmer om in te nemen, ter voorkoming vanaf 2 jaar en niet voor de behandeling van een aanval; een tweede aanvraag staat in 2025 geregistreerd.
- Andembry (garadacimab), BLA 761367, 2025: een monoklonaal antilichaam één stap hoger in de cascade, tegen geactiveerde factor XII, ter voorkoming vanaf 12 jaar.
- Ekterly (sebetralstat), NDA 219301, 2025: een kallikreïneremmer als tablet, voor acute aanvallen vanaf 12 jaar.
- Dawnzera (donidalorsen), NDA 219407, 2025: een antisense-oligonucleotide dat de aanmaak van prekallikreïne in de lever verlaagt, ter voorkoming vanaf 12 jaar.
- Maar één ervan is een peptide: icatibant, een synthetisch decapeptide dat de B2-receptor blokkeert met een affiniteit die vergelijkbaar is met die van bradykinine zelf; PubChem geeft C59H89N19O13S en 1304,5 (CID 6918173). De lijst omvat alleen Drugs@FDA en is geen overzicht van alle behandelingen van de aandoening.
- Bronnen: Drugs@FDA via openFDA (datum van eerste goedkeuring); huidige Amerikaanse bijsluiters van Kalbitor, Firazyr, Takhzyro, Orladeyo, Andembry, Ekterly en Dawnzera (indicaties, beschrijving, werkingsmechanisme); MeSH D054179 en D065094; PubChem CID 6918173. Geraadpleegd op 5 november 2026. Doseringen nemen we hier bewust niet over; de volledige lijst goedgekeurde peptiden staat op onze pagina over door de FDA goedgekeurde peptiden.
- Medibact maakt en verkoopt geen peptiden. Wij leveren bacteriostatisch water van USP-kwaliteit, gemaakt in de VS, uitsluitend voor onderzoek, en publiceren naslagmateriaal zoals deze pagina.
De twee bradykininereceptoren, B1 en B2
| Receptor (gen) | Aminozuren | Wanneer en waar | Herkent |
|---|---|---|---|
| B2 (BDKRB2) | 391 | Altijd aanwezig (MeSH: constitutief); volgens UniProt overal in het lichaam, in glad spierweefsel en zenuwcellen | Intact bradykinine en kallidine |
| B1 (BDKRB1) | 353 | Wordt aangemaakt bij ontsteking (MeSH); volgens UniProt mogelijk een factor bij chronische pijn en ontsteking | Kininen zonder hun laatste arginine: des-Arg9-bradykinine en des-Arg10-kallidine |
Beide zijn G-eiwitgekoppelde receptoren; MeSH vermeldt koppeling aan de G-eiwitfamilies Gq/11 en Gi/o, UniProt voor B2 de activering van het fosfatidylinositol-calcium-boodschappersysteem. Volgens de omschrijvingen van MeSH wordt een kinine dat zijn laatste arginine kwijt is herkend door B1, de receptor die ontsteking aanzet, en niet meer door B2. Bronnen: UniProt P30411 (BDKRB2) en P46663 (BDKRB1); MeSH D043782 en D043783. Geraadpleegd op 5 november 2026.
Wat is bradykinine?
Bradykinine is een peptide van negen aminozuren, RPPGFSPFR, dat kleine bloedvaten verwijdt en doorlaatbaarder maakt. MeSH, de trefwoordenlijst van de Amerikaanse National Library of Medicine, omschrijft het als een krachtige maar kortwerkende verwijder van kleine slagaders die haarvaten doorlaatbaarder maakt, en dat vrijkomt uit beschadigd weefsel als pijnsignaal en uit mestcellen en de darmwand. Het hoort bij de kininen, peptiden die plaatselijk werken.
Wat doet bradykinine?
UniProt noemt samentrekking van glad spierweefsel, een daling van de bloeddruk, meer uitscheiding van zout en water via de nieren, een lagere bloedsuiker en een rol bij ontsteking: het maakt vaten doorlaatbaar, prikkelt pijngevoelige zenuwuiteinden en zet andere ontstekingsstoffen zoals prostaglandinen vrij. MeSH voegt toe dat het mogelijk ook als neurotransmitter werkt.
Hoe wordt bradykinine gemaakt?
Enzymen die kallikreïnen heten knippen het uit een groter eiwit, kininogeen-1. Volgens UniProt maakt plasmakallikreïne bradykinine vrij uit hoogmoleculair kininogeen, en weefselkallikreïne lysyl-bradykinine, ook kallidine genoemd, met één extra lysine vooraan. In kininogeen zit bradykinine op de posities 381 tot en met 389, tussen de zware en de lichte keten.
Wat is het verschil tussen bradykinine en kallidine?
Eén aminozuur. Kallidine is KRPPGFSPFR, tien aminozuren; bradykinine is RPPGFSPFR, negen. MeSH omschrijft kallidine als een decapeptide dat homoloog is aan bradykinine en door kallikreïnen uit kininogeen wordt geknipt, en vermeldt dat bradykinine in het bloed uit kallidine kan ontstaan. Beide werken op dezelfde B2-receptor.
Welke bradykininereceptoren zijn er?
Twee G-eiwitgekoppelde receptoren, B1 en B2. MeSH omschrijft B2 als altijd aanwezig en specifiek voor intact bradykinine en kallidine, en B1 als opgewekt door ontsteking en specifiek voor kininen die hun laatste arginine kwijt zijn. UniProt plaatst B2 overal in het lichaam, in glad spierweefsel en zenuwcellen, en vermeldt dat B1 een rol kan spelen bij chronische pijn en ontsteking.
Hoe wordt bradykinine afgebroken, en wat heeft ACE ermee te maken?
Volgens UniProt maakt het angiotensineconverterend enzym (ACE) bradykinine onwerkzaam door de laatste twee aminozuren, Arg-Phe, te verwijderen; hetzelfde enzym zet angiotensine I om. De Amerikaanse bijsluiter van de ACE-remmer lisinopril stelt dat ACE identiek is aan kininase, een enzym dat bradykinine afbreekt, en bevat een waarschuwing over angio-oedeem. Wie zulke middelen gebruikt, bespreekt vragen over bijwerkingen met de eigen arts.
Wat is het verband tussen bradykinine en erfelijk angio-oedeem?
De bijsluiter van Firazyr stelt dat erfelijk angio-oedeem ontstaat door het ontbreken of slecht werken van C1-esteraseremmer, een sleutelregelaar van de cascade van factor XII en kallikreïne die bradykinine aanmaakt, en dat bradykinine vermoedelijk de zwelling, ontsteking en pijn van een aanval veroorzaakt. Elk geneesmiddel in de lijst op deze pagina grijpt in op één stap van die cascade.
Is icatibant een peptide?
Ja. De bijsluiter omschrijft icatibant als een synthetisch decapeptide met vijf niet-proteïnogene aminozuren, gemaakt om de B2-receptor te blokkeren met een affiniteit die lijkt op die van bradykinine. PubChem geeft de brutoformule C59H89N19O13S (CID 6918173). Drugs@FDA vermeldt Firazyr sinds 2011 en generieke icatibant-injecties sinds 2019. Het is het enige peptide onder de genoemde middelen; ecallantide is een eiwit van 60 aminozuren, de andere zijn antilichamen, kleine moleculen of een antisense-oligonucleotide.
Is dit medisch advies?
Nee. Deze pagina legt uit wat bradykinine is, op basis van openbare wetenschappelijke en regelgevende bronnen. Ze geeft geen dosis, schema of aanbeveling; wie met deze middelen wordt behandeld, volgt de eigen arts en de bijsluiter. Peptiden die voor onderzoek worden verkocht, zijn gelabeld als uitsluitend voor onderzoek en niet voor gebruik bij mensen. Medibact levert bacteriostatisch water van USP-kwaliteit, gemaakt in de VS, en is niet verbonden aan een fabrikant van de genoemde producten.
Uitsluitend ter informatie — geen medisch advies. Deze pagina vat informatie samen uit gepubliceerd onderzoek en uit de vakdiscussie, voor educatieve doeleinden. Ze is geen medisch advies en geen aanbeveling om welke stof dan ook te gebruiken. Genoemde hoeveelheden, schema’s of combinaties zijn voorbeelden van wat is gerapporteerd, geen instructies voor u. Veel van de hier beschreven peptiden zijn onderzoeksstoffen die voor de besproken toepassingen niet zijn geregistreerd, en hun status verschilt per land. Effecten, risico’s en juridische status variëren, net als individuele omstandigheden en resultaten. Raadpleeg een gekwalificeerde, bevoegde zorgverlener voordat u een beslissing neemt. Gebruik deze inhoud niet om uzelf te diagnosticeren, te behandelen of te doseren.