Basiskennis
Calcitonine: het calciumverlagende peptidehormoon van de schildklier, zijn verwanten uit hetzelfde gen en zalmcalcitonine als geneesmiddel
Calcitonine is een peptidehormoon van 32 aminozuren dat wordt gemaakt door de C-cellen van de schildklier. Het verlaagt calcium en fosfaat in het bloed en remt de cellen die bot afbreken. Deze pagina laat zien hoe het molecuul is opgebouwd, uit welke voorloper het komt (procalcitonine, waaruit ook katacalcine ontstaat), wat het met CGRP te maken heeft, hoe menselijk en zalmcalcitonine van elkaar verschillen, op welke receptoren het werkt en welke calcitoninegeneesmiddelen in de registers van de Amerikaanse geneesmiddelenautoriteit FDA staan. Alle gegevens komen uit UniProt, PubChem, MeSH, MedlinePlus of de databanken en bijsluiters van de FDA.
Wat calcitonine is
Calcitonine hoort bij de peptidehormonen. MeSH, de trefwoordenlijst van de Amerikaanse National Library of Medicine, omschrijft het als een peptidehormoon dat de calciumconcentratie in het bloed verlaagt. Bij de mens wordt het afgegeven door cellen van de schildklier en remt het de vorming en de afbraakactiviteit van osteoclasten, de cellen die bot afbreken. De Amerikaanse bijsluiters noemen de cellen bij naam: de parafolliculaire cellen van de schildklier, ook wel C-cellen.
Volgens UniProt zorgt calcitonine voor een snelle maar kortdurende daling van calcium en fosfaat in het bloed, doordat het de inbouw van die ionen in bot bevordert. MeSH plaatst daar een belangrijke kanttekening bij: bij kinderen en bij bepaalde ziekten is de rol in de regeling van het calciumgehalte veel groter dan bij gezonde volwassenen.
De menselijke volgorde is CGNLSTCMLGTYTQDFNKFHTFPQTAIGVGAP: 32 aminozuren, met een amide aan het laatste proline. Een disulfidebrug tussen cysteïne 1 en 7 sluit het begin van het molecuul tot een ring. PubChem geeft de brutoformule C151H226N40O45S3 en een molecuulmassa van 3417,9 (CID 45055432).
Eén gen, meerdere peptiden: procalcitonine, katacalcine en CGRP
Calcitonine wordt gemaakt vanuit het gen CALCA, als deel van een voorloper van 141 aminozuren. UniProt verdeelt die in vier stukken:
- Signaalpeptide (1-25, 25 aminozuren): leidt de voorloper de secretieroute in en wordt als eerste verwijderd; zie onze pagina over signaalpeptiden.
- N-terminaal propeptide (26-82, 57 aminozuren): wordt tijdens de rijping weggeknipt en hoort niet bij het hormoon.
- Calcitonine (85-116, 32 aminozuren): het hormoon, met vooraan een ring van zeven bouwstenen en achteraan een prolineamide.
- Katacalcine (121-141, 21 aminozuren): een tweede peptide uit dezelfde voorloper, dat volgens UniProt eveneens het calcium in het plasma verlaagt.
- Procalcitonine is het prohormoon waaruit calcitonine wordt geknipt. Volgens MeSH zit het normaal maar in lage hoeveelheden in het bloed, maar komt het vrij bij ontsteking en bacteriële infecties, vooral uit neuro-endocriene cellen in longen en darmen; daarom dient het als diagnostische marker voor bacteriën in het bloed.
- CGRP (calcitonin gene-related peptide) komt uit hetzelfde gen, langs een andere weg: volgens MeSH ontstaat dit peptide van 37 aminozuren door alternatieve verwerking van het mRNA van het calcitoninegen. Het komt voor in de hersenen, de darm en de zenuwen rond bloedvaten, is een neuropeptide en een krachtige vaatverwijder; volgens UniProt werkt het via een receptor van CALCRL en RAMP1.
- Bronnen: UniProt P01258 en P06881 (CALCA); MeSH D000077740 en D015740. Geraadpleegd op 4 november 2026.
De calcitoninereceptor en zijn partners
De calcitoninereceptor, CALCR, is een G-eiwitgekoppelde receptor van 474 aminozuren die zeven keer door het celmembraan loopt en volgens UniProt de cAMP-route activeert. Hij werkt niet alleen: drie kleine partnereiwitten, RAMP1, RAMP2 en RAMP3, koppelen zich eraan en veranderen op welke hormonen hij reageert. Dezelfde partnerfamilie maakt van een verwante receptor, CALCRL, de receptor voor CGRP:
- CALCR alleen: geactiveerd door calcitonine, amyline en CGRP; volgens UniProt werkt calcitonine via CALCR.
- CALCR + RAMP1 = AMYR1: amyline en CGRP; een van de drie amylinereceptoren.
- CALCR + RAMP2 = AMYR2: calcitonine en amyline; UniProt noemt dit complex, naast CALCR alleen, als receptor van calcitonine.
- CALCR + RAMP3 = AMYR3: de derde amylinereceptor; volgens het UniProt-record van CALCR reageren alle drie de amylinereceptoren ook op calcitonine en CGRP.
- CALCRL + RAMP1: de CGRP-receptor, gebouwd op de verwante receptor CALCRL.
- Daarom worden calcitonine, amyline en CGRP als één familie bestudeerd: ze delen receptoronderdelen. MeSH merkt op dat calcitoninereceptoren buiten het zenuwstelsel de rol van het hormoon in de calciumhuishouding uitvoeren, terwijl de functie van die in de hersenen niet goed begrepen is. Bronnen: UniProt P30988, Q16602, O60894, O60895, P01258 en P06881; MeSH D018003. Geraadpleegd op 4 november 2026.
Calcitonine als bloedtest
Veel mensen komen calcitonine eerst tegen als labuitslag. MedlinePlus, de gezondheidssite van de Amerikaanse National Library of Medicine, schrijft dat de test vooral wordt gebruikt om C-celhyperplasie en medullair schildkliercarcinoom op te sporen bij mensen met klachten, om te volgen of de behandeling van die kanker aanslaat of de ziekte terugkomt, en om mensen te onderzoeken bij wie deze aandoeningen of MEN 2 in de familie voorkomen; MEN 2 is een erfelijke aandoening door veranderingen in het RET-gen. Procalcitonine, de voorloper, wordt om een andere reden gemeten: als marker voor bacteriële infectie.
Referentiewaarden geven en duiden we hier niet: ze verschillen per laboratorium, en een uitslag bespreek je met de arts die de test aanvroeg. Bronnen: MedlinePlus, 'Calcitonin test'; MeSH D000077740. Geraadpleegd op 4 november 2026.
Calcitoninegeneesmiddelen: wat de registers van de FDA laten zien
Drugs@FDA bevat records voor zalmcalcitonine, chemisch gesynthetiseerd en één keer recombinant gemaakt, en voor één product met de menselijke volgorde. Per oorspronkelijke aanvraag staan hieronder het geregistreerde goedkeuringsjaar en wat er sindsdien mee is gebeurd:
- Calcimar (zalmcalcitonine), NDA 017497: het oudste calcitoninerecord in Drugs@FDA; de databank vermeldt geen goedkeuringsdatum; uit de handel.
- Calcimar (zalmcalcitonine), NDA 017769, 1978: de vroegste gedateerde goedkeuring, een injectie; uit de handel.
- Miacalcin-injectie (zalmcalcitonine), NDA 017808, 1986: nog in de handel; generieke injecties werden tussen 2021 en 2026 goedgekeurd.
- Cibacalcin (humaan calcitonine), NDA 018470, 1986: de menselijke volgorde als geneesmiddel; uit de handel.
- Miacalcin-neusspray (zalmcalcitonine), NDA 020313, 1995: uit de handel; generieke neussprays werden in 2008 en 2009 goedgekeurd.
- Fortical (zalmcalcitonine, recombinant), NDA 021406, 2005: een neusspray gemaakt met recombinant-DNA-techniek in plaats van chemische synthese; uit de handel.
- De huidige bijsluiters van de injectie noemen de symptomatische ziekte van Paget van het bot en postmenopauzale osteoporose, beide alleen als andere behandelingen niet geschikt zijn, en een te hoog calciumgehalte in het bloed. De bijsluiter van de neusspray noemt postmenopauzale osteoporose bij vrouwen die meer dan vijf jaar na de menopauze zijn, eveneens alleen zonder geschikt alternatief. Ze vermelden allemaal dat een daling van het aantal botbreuken niet is aangetoond, en ze bevatten dezelfde gebruiksbeperking: vanwege een mogelijk verband tussen zalmcalcitonine en kwaadaardige tumoren moet regelmatig opnieuw worden beoordeeld of de behandeling nog nodig is. De bijsluiters van de injectie verwijzen daarbij naar een meta-analyse van 21 klinische studies die op een algemeen verhoogd risico op kanker wijst.
- Bronnen: Drugs@FDA via openFDA (datum van eerste goedkeuring en handelsstatus); huidige Amerikaanse bijsluiters van de Miacalcin-injectie, de generieke injecties en de zalmcalcitonine-neusspray. Geraadpleegd op 4 november 2026. Doseringen nemen we hier bewust niet over.
- Medibact maakt en verkoopt geen peptiden. Wij leveren bacteriostatisch water van USP-kwaliteit, gemaakt in de VS, uitsluitend voor onderzoek, en publiceren naslagmateriaal zoals deze pagina.
Menselijk calcitonine en zalmcalcitonine vergeleken
| Menselijk calcitonine | Zalmcalcitonine | |
|---|---|---|
| Volgorde | CGNLSTCMLGTYTQDFNKFHTFPQTAIGVGAP-amide | CSNLSTCVLGKLSQELHKLQTYPRTNTGSGTP-amide |
| Lengte en vorm | 32 aminozuren; ring gesloten door een disulfidebrug tussen cysteïne 1 en 7 | Hetzelfde |
| Identieke posities | 16 van de 32 | 16 van de 32 |
| Brutoformule (PubChem) | C151H226N40O45S3 | C145H240N44O48S2 |
| Molecuulmassa (PubChem) | 3417,9 | 3431,9 |
| Waar het wordt gemaakt | Parafolliculaire cellen (C-cellen) van de schildklier | Ultimobranchiaal lichaam, zoals bij andere vissen en bij vogels |
| Geneesmiddel in de VS | Cibacalcin, 1986; uit de handel | Calcimar vanaf 1978, Miacalcin en generieken; de injectie is nog in de handel |
Ook vissen en vogels maken calcitonine, in een apart orgaan, het ultimobranchiaal lichaam. De meeste Amerikaanse calcitoninegeneesmiddelen volgen de zalmvolgorde: dezelfde lengte, dezelfde ring en hetzelfde prolineamide, maar slechts de helft van de posities is gelijk. Bronnen: UniProt P01258 en P01263 (calcitonine-1 van de keta-zalm, positie voor positie vergeleken); PubChem CID 45055432 en 16220016; huidige Amerikaanse bijsluiters; Drugs@FDA. Geraadpleegd op 4 november 2026.
Wat is calcitonine?
Calcitonine is een peptidehormoon van 32 aminozuren dat wordt gemaakt door de parafolliculaire cellen, of C-cellen, van de schildklier. MeSH beschrijft het als een hormoon dat het calcium in het bloed verlaagt door de vorming en activiteit van osteoclasten, de cellen die bot afbreken, te remmen. Volgens UniProt veroorzaakt het een snelle maar kortdurende daling van calcium en fosfaat in het bloed.
Wat doet calcitonine in het lichaam?
Het verlaagt calcium en fosfaat in het bloed door die ionen naar het bot te verplaatsen, en het remt de osteoclasten die calcium uit het bot vrijmaken. MeSH geeft een belangrijke grens aan: bij kinderen en bij bepaalde ziekten is de rol in de regeling van het calciumgehalte veel groter dan bij gezonde volwassenen.
Is calcitonine een peptide of een eiwit?
Een peptide. Menselijk calcitonine telt 32 aminozuren, CGNLSTCMLGTYTQDFNKFHTFPQTAIGVGAP met een amide aan het eind, en PubChem geeft een molecuulmassa van 3417,9 (CID 45055432). Een disulfidebrug verbindt cysteïne 1 en 7 en sluit het begin van het molecuul tot een ring. Het wordt geknipt uit een voorloper van 141 aminozuren.
Wat is het verschil tussen calcitonine en procalcitonine?
Procalcitonine is de voorloper waaruit calcitonine wordt geknipt. Volgens MeSH zit het normaal in lage hoeveelheden in het bloed, maar komt het vrij bij ontsteking en bacteriële infecties, vooral uit neuro-endocriene cellen in longen en darmen; daarom wordt het gebruikt als diagnostische marker voor bacteriën in het bloed. Calcitonine zelf is het afgewerkte hormoon van de C-cellen van de schildklier.
Wat is het verband tussen calcitonine en CGRP?
Beide komen uit hetzelfde gen, CALCA. Het mRNA daarvan wordt op twee manieren verwerkt: de ene levert de voorloper van calcitonine, de andere CGRP (calcitonin gene-related peptide) van 37 aminozuren. MeSH beschrijft CGRP als een neuropeptide in de hersenen, de darm en de zenuwen rond bloedvaten, en als een krachtige vaatverwijder. Volgens UniProt werkt CGRP vooral via een andere receptor, CALCRL samen met RAMP1.
Waarom wordt calcitonine van de zalm als geneesmiddel gebruikt?
Vrijwel alle Amerikaanse geneesmiddelen zijn zalmcalcitonine: volgens de bijsluiters een synthetisch polypeptide van 32 aminozuren met dezelfde volgorde als calcitonine van de zalm. Zalm- en menselijk calcitonine hebben dezelfde lengte, ring en prolineamide, maar komen slechts op 16 van de 32 posities overeen. Een product met de menselijke volgorde, Cibacalcin, werd in 1986 goedgekeurd en is uit de handel.
Waarvoor wordt calcitonine als geneesmiddel gebruikt?
De huidige Amerikaanse bijsluiters van de zalmcalcitonine-injectie noemen drie toepassingen: symptomatische ziekte van Paget van het bot en postmenopauzale osteoporose, beide alleen als andere behandelingen niet geschikt zijn, en een te hoog calciumgehalte. Ze vermelden dat een daling van het aantal botbreuken niet is aangetoond en dat vanwege een mogelijk verband met kanker regelmatig moet worden beoordeeld of de behandeling nog nodig is; ze verwijzen daarbij naar een meta-analyse van 21 studies.
Waarvoor dient een calcitoninetest in het bloed?
Volgens MedlinePlus, de gezondheidssite van de Amerikaanse National Library of Medicine, helpt de test vooral bij het opsporen van C-celhyperplasie en medullair schildkliercarcinoom, bij het volgen van de behandeling en een eventuele terugkeer van die kanker, en bij onderzoek van mensen bij wie deze aandoeningen of MEN 2 in de familie voorkomen. Deze pagina duidt geen uitslagen; referentiewaarden verschillen per laboratorium en horen bij de arts.
Is dit medisch advies?
Nee. Deze pagina legt op basis van openbare wetenschappelijke en officiële bronnen uit wat calcitonine is. Ze geeft geen dosis, schema, uitleg van uitslagen of aanbeveling; wie met deze geneesmiddelen wordt behandeld, volgt de eigen arts en de bijsluiter. Peptiden die voor onderzoek worden verkocht, zijn gelabeld als uitsluitend voor onderzoek, niet voor gebruik bij mensen. Medibact levert bacteriostatisch water van USP-kwaliteit, gemaakt in de VS, en is niet verbonden aan een fabrikant van de genoemde producten.
Uitsluitend ter informatie — geen medisch advies. Deze pagina vat informatie samen uit gepubliceerd onderzoek en uit de vakdiscussie, voor educatieve doeleinden. Ze is geen medisch advies en geen aanbeveling om welke stof dan ook te gebruiken. Genoemde hoeveelheden, schema’s of combinaties zijn voorbeelden van wat is gerapporteerd, geen instructies voor u. Veel van de hier beschreven peptiden zijn onderzoeksstoffen die voor de besproken toepassingen niet zijn geregistreerd, en hun status verschilt per land. Effecten, risico’s en juridische status variëren, net als individuele omstandigheden en resultaten. Raadpleeg een gekwalificeerde, bevoegde zorgverlener voordat u een beslissing neemt. Gebruik deze inhoud niet om uzelf te diagnosticeren, te behandelen of te doseren.